16% خانم‌ها در طول زندگي خود ممكن است مشكل «وولودينيا» (Vulvodynia) را تجربه كنند؛ مشكلي كه برخي آن را به‌عنوان يك بيماري و برخي به‌عنوان يك سندرم در نظر مي‌گيرند و در گذشته به آن «سندرم سوزش مداوم وولو (Burning vulva syndrome) » مي‌گفته‌اند.

«جامعه‌ي بين‌المللي مطالعه‌ي بيماري‌هاي وولو» (ISSVD) وولودينيا را چنين تعريف كرده است:

اين سندرم يك درد يا ناراحتي مزمن در ناحيه‌ي وولو است كه با احساس سوزش، گزيدگي يا تحريك و احساس سردي و مرطوب بودن مشخص مي‌شود و بيش از سه ماه طول مي‌كشد. همراه آن در خيلي از موارد ديس‌پارونيا (مقاربت دردناك) نيز وجود دارد.

اين سندرم توجه‌ عده‌ي زيادي از پزشكان و پژوهشگران را در جهان به خود معطوف كرده است. از وولودينيا به‌عنوان يك «درد واقعي» (Real pain) نام برده مي‌شود و يك انجمن به ‌نام «انجمن ملي وولودينيا (National »Vulvodynia Association) به‌عنوان يك زيرگروه از انجمن‌هاي مراقب سلامتي (Health care) زنان براي حل اين مشكل تشكيل شده است (www.nva.org).

مطمئناً بسياري از پزشكان، خصوصاً پزشكان متخصص زنان، در طول دورۀ طبابت خود با مبتلايان به اين مشكل روبه‌رو شده‌اند؛ بيماراني كه از ناراحتي غيراختصاصي با علايمي مبهم ولي واقعي در ناحيه‌ي تناسلي رنج مي‌برند، مرتب داروهاي مختلف مصرف مي‌كنند و به‌دليل عدم بهبودي كامل، پزشك معالج خود را عوض مي‌كنند!

جالب است اگر بدانيم كه وولودينيا در گروه دردهاي مزمن طبقه‌بندي شده و از جمله مشكلاتي است كه مي‌تواند كيفيت زندگي يك فرد را تحت‌تاثير قرار دهد. اين بيماري مي‌تواند روي فعاليت جنسي زن و حتي فعاليت روزانه‌اش تاثير بگذارد به‌طوري كه از نظر روحي دچار افسردگي و احساس ناتواني شود و هميشه خود را بيمار بداند.

وستيبوليت يك نوع از وولودينياست كه در آن درد به طرف داخل واژن انتشار پيدا مي‌كند.

چه عواملي سبب ايجاد وولودينيا مي‌شود؟

علت واقعي وولودينيا ناشناخته است ولي مسلماً اين مشكل يك بيماري چندعاملي (مولتي‌فاكتوريال) است و عوامل مختلف زير مي‌توانند در ايجاد آن دخيل باشند:

1- هر نوع آسيب يا تحريك اعصاب ناحيه‌ي وولو

2- افزايش حساسيت اين ناحيه نسبت به عفونت كانديدايي

3- پاسخ آلرژيك به تحريك‌كننده‌هاي محيطي

4- افزايش سطح كريستال‌هاي اگزالات كلسيم در ادرار

5- اسپاسم عضلات حمايتي لگن.

تشخيص

در واقع تشخيص وولودينيا وابسته به رد ساير تشخيص‌هاست. گرفتن شرح‌حال بيمار، انجام معاينه‌ي فيزيكي دقيق در موارد مشكوك، كشت ترشحات، كولپوسكوپي و بيوپسي براي رد ساير علل، به ما در رسيدن به تشخيص كمك مي‌كند.

«تست سواپ» يك تست تشخيصي پيشنهادي است، به اين صورت كه اگر با يك سواپ پنبه‌اي در قسمت خلفي مدخل واژن و در اطراف حلقه‌ي پرده‌ي بكارت فشار بياوريم، بيمار احساس سوزش و تحريك پيدا مي‌كند.

در عفونت‌هاي ناحيه‌ي ولو و واژن در خانم‌هاي يائسه، علايم كمبود استروژن بايد تشخيص داده و رد شوند.

درمان

درمان قطعي براي اين مشكل وجود ندارد و در واقع درمان ما درمان علامتي است كه به سه قسمت تقسيم مي‌شود:

1- بخش رواني- آموزشي (Psycho-educational)

نكته‌ي اصلي و شايد بسيار مهم در مورد درمان اين بيماري اين است كه اگر براي فردي تشخيص وولودينيا گذاشتيم، بايد او را به‌عنوان يك فرد مجزا در نظر بگيريم و اين به مهارت پزشك بستگي دارد كه بتواند برنامه‌ي درمان را در هر فرد به‌درستي هدايت كند.

بايد به بيمار فهمانده شود كه ما او و علايمي را كه بيان مي‌كند باور داريم و بايد ارتباط اين علايم را با احساسات، افكار و استرس براي او توضيح دهيم. بايد بيمار متوجه شود كه خودش نقش مهمي در كمك به درمان دارد و بايد انگيزه‌ي كافي براي پيروي از دستورات ما در او ايجاد شود. در واقع در اين قسمت درمان هدف نوعي تغيير نحوه‌ي زندگي و رفتار درماني است و مهم‌تر از همه بايد در بيمار اين باور ايجاد شود كه مشكل او قابل حل است و بيماري خطرناك و غيرقابل علاجي نيست كه در اين صورت بيشترين نتيجه‌ي مثبت از درمان حاصل خواهد شد.

همچنين توصيه‌هاي زير در مورد نحوه‌ي لباس پوشيدن و شستشوي لباس‌هاي زير در جهت دخالت دادن بيمار در درمان خود بسيار موثر و مفيد خواهد بود:

بيمار بايد از لباس‌هاي زير نخي و سفيد استفاده كند؛ از جوراب شلواري و لباس‌هاي تنگ استفاده نكند؛ از شلوارهاي تنگ و چسبان، نرم‌كننده‌ي لباس و صابون‌هاي معطر براي شستشو و استحمام استفاده نكند؛ از وان گرفتن، استفاده از محصولات بهداشتي مثل ژل، كرم و تامپون ژنيتال استفاده نكند و حتماً از نوار بهداشتي پنبه‌اي استفاده كند. مثانه را قبل از پر شدن كاملاً تخليه كند و وولو را فقط با آب خنك يا ولرم شستشو دهد و از مواد ضدعفوني كننده براي شستشو استفاده نشود. از يبوست بايد پيشگيري شود.

2- توصيه به انجام ورزش‌هاي خاص و تمرينات كششي كف لگن

بايد از انجام ورزش‌هايي كه مستقيماً به وولو فشار وارد مي‌كند (مثل دوچرخه‌ سواري يا اسب‌سواري) پرهيز شود. همچنين بيمار نبايد در استخرهاي حاوي كلر شنا كند.

ورزش توصيه شده پياده‌روي با سرعت‌هاي مختلف است نيز مناسب است.

كمپرس يخ بعد از ورزش‌هاي طولاني توصيه مي‌شود. همچنين اگر بيمار مجبور است مدت طولاني در محل كار بنشيند، بايد از يك بالش نرم براي اين كار استفاده كند و از هر فرصتي براي ايستادن و كمي قدم زدن در وسط كار بهره برد.

3- تجويز داروها و درمان تغذيه‌اي

اين بخش از درمان نيز يك نوع درمان علامتي است. مثلاً براي درمان ديس‌پارونيا توصيه به استفاده از بي‌حس‌كننده‌هاي موضعي (كرم‌هاي ماساژ و ژل‌هاي گرم) مي‌شود كه يكي از اين دارو‌هاي در دسترس در ايران ژل «فموره» است كه پيش از مقاربت استفاده مي‌شود.( زوج شاد: ژل فموره بی حس کننده نیست بلکه حساس کننده و تحریک کننده کولیتوریس است که به خانمهایی که از لحاظ جنسی سرد هستند و یا به دلیلی اختلالات و مشکلات جنسی برانگیخته نمیشوند، توصیه میشود. اگر سوالی در رابطه با این ژل دارید در انجمن مطرح نمایید.) 

در خانم‌هاي يائسه توصيه به مصرف استروژن موضعي مي‌شود.

تجويز داروهاي ضدافسردگي سه‌حلقه‌اي مثل آمي‌تريپ‌تيلين، كلومي‌پرامين، ايمي‌پرامين و نورتريپ‌تيلين موثر بوده است و دادن ويتامين‌ها از جمله ويتامين E، ويتامين‌هاي گروه B و همچنين امگا- 3 هم اثر درماني و هم اثر حمايتي دارد.

معمولاً توصيه به تغيير روش تغذيه‌اي و مصرف مايعات فراوان و كاهش ميزان اگزالات كلسيم غذا موثر است.

خلاصه

خانمي كه مبتلا به وولودينيا است دچار كاهش اعتماد به‌نفس و در نتيجه اختلال در كيفيت زندگي مي‌شود، بنابراين با باور داشتن مشكل او و كمك در جهت رفع اين مشكل، او را در مورد بازگشت به زندگي فعال و شاد اميدوار خواهيم كرد.

دكتر زهرا نيك‌پوري

منبع پزشکان دو